Омилҳои пайдошуданихислатҳоитеррористӣ дар наврасон

Муаммои терроризм дар байни ҷавонон яке аз масъалаҳои мубрам дар замони имрӯза мебошад. Маълум аст, ки ҳамаи ташкилотҳо барои рушди фаъолият пеш аз ҳама ҷавононро ҷалб мекунанд: аз паҳн намудани адабиёти радикалӣ то тарконидани биноҳои маъмурӣ , ки боиси марги садҳо нафар одамон аз он ҷумла кӯдакон, занонва наврасон мегардад.

“Терроризми наврасӣ” ин яке аз шаклҳои рафтори девиантии наврас мебошад, ки бо воситаи яроқ муносибати худро ба тартиб ва қоидаҳои амалкунандаи ҷомеа изҳор менамояд. Агар мақсади терроризми муқаррарӣ тарсонидан бошад, пас мақсади терроризми “наврасӣ” ин ҷалби диққати ҷомеа аст.

Қайд кардан зару раст, ки хислатҳои бераҳмӣ, тоқатнопазирӣ ба ҳамсолон ва намояндагони халқу миллатҳои дигар ба наврасон хос аст. Наврасон кӯшиш мекунанд худбоварӣ, худшиносиашонро бо роҳи тарсонидани ҳамсолони нисбатан заиф ва ҷисман камқувват, ё намояндагони калонсоли халқиятҳои дигар баланд бардоранд.

Дар бораи рафтори террористии Илназ Галявиев – талабаи гимназияи рақами 175 шаҳри Қазони Давлати Федеративии Руссия дар шабакаҳои интернетӣ ва дигар восиатаҳои ахбори умум маълумотҳои зиёд паҳншуда буданд. 11 маи соли 2021 ин наврас ба бинои таълимгоҳ дохилшуда аз яроқи оташфишон ба хонандагони беяроқ оташ мекушояд. Дар натиҷа 9 нафар кушта мешаванд, 20 нафар ҷароҳатҳои вазнин мегиранд.

Аломати асосии рафторидевиантӣ дар наврасон инихтилоф, зиддият байни меъёрҳои мавҷудаи ахлоқва номувофиқӣ бо хоҳиш, майл надоштан, нотавонии наврасаст.Пас сабабҳои рафтори девиантии наврасон чист?

Азяк тараф ин амалҳое мебошанд, ки босабаҳои иҷтимоию педагогӣ бавуҷуд омада бештар барои дигарон аҳамиятноканд. Масалан,дар ҷойҳои ҷамъиятӣ рафтор карда натавонистан, душворӣ кашидан дар муносибат бо ҳамсолон,риоя накардани талаботи муаллимону мураббиён.

Аз тарафи дигар, инҳо метавонанд амалҳое бошанд, ки ба сабабҳои хусусияти психофизиологӣ ё психобиологӣ асос ёфтаанд, ки дар давраи муайяни инкишофи синну сол ба вуҷуд меоянд ё дар натиҷаи ҳама гуна халалдоршавии инкишофи ҷисмонӣ ё рӯҳии кӯдак зоҳир мешаванд.

Педагогирус В.АСухомлинский ин гуна зиддиятҳои инкишофи маънавии наврасро қайд намуда, онҳоро табиӣ ва ба ин давраи инкишофи синну солии кӯдак мувофиқмегӯяд. “Ин оштинопазир будан нисбат ба бадӣ, дурӯғгӯӣ, омодагӣ ба мубориза бо беадолатӣ ва дарк карда натавонистани падидаҳои мураккаби ҳаёт аст. Ин хохиши нек будан, майли идеалхо ва оштинопазирӣ нисбат ба таълимот ва таъсири бевоситаи тарбиявии калонсолон мебошад. Ин майлу хохиши худро тасдик кардан ва ба таври маданӣ ичро карда натавонистани он аст. Ин нафрат нисбат ба шахспарастӣ, худхоҳӣ ва ғурури ҳассос аст. Ин шавқу ҳаваси ошиқона ва зӯроварии дағалона аст. Ин тааҷҷубовардан аз тамомнашавандагиидастовардҳои илм ва муносибати сабукфикрона ба омӯзиш аст”.

Тасдиқи худшиносӣ бидуни инкишофва ташаккули баъзе сифатҳои шахсият, яъне бе худомӯзӣ сурат гирифта наметавонад. Наврасон дар муқоиса бо ҳамсолони худ қобилият ва тавоноии худро баҳо дода, метавонанд барномаи худомӯзии худро дар асоси ягон симои идеалӣ эҷод кунанд. Агар худбаҳодиҳии наврас нокифоя гардад ва наврас хоҳиши тарбияи хислатҳои иродаи қавиронадошта бошад, он гоҳ намунаи ибрат аз муҳити криминогениро метавон ҳамчун идеал интихоб кард. «Идеали ахлоқии наврас, — менависад Д.И.Фельдштейн, — образи истисноии эҳсосотӣ мебошад, ки на танҳо намунаи ибрат, балки як навъ меъёри дохилии худбаҳодиҳӣ, танзимгари рафтори худи шахс мегардад». Талабот ба муошират яке аз эҳтиёҷоти пешбарандаест, ки давраи наврасиро муайян мекунад. Танҳо дар муошират мубодилаи иттилоот, фикрҳо, ғояҳо, идеалҳо ва арзишҳо сурат мегирад. Дар муошират наврас узви ҷомеаи синф ва мактаб, як гурӯҳи ҳамсолон мегардад, ки барои ӯ беш аз беш бонуфуз ва шахсан аҳамияти калон пайдо мекунанд.

Дигаромили муҳими батерроризммайлпайдо кардани наврасони рафтори девиантӣ доштаинмуҳитииҷтимоии оилавӣ аст, ки сетипроташкилмекунад

Ба типи якум оилахое, ки аз чихати педагогӣ муфлисанддохилкардамешаванд. Инҳоволидоне, кидар тарбияи фарзандон фаъолияти муайянронишон медиханду вале ин амалробесаводона мекунанд. Таъсири тарбиявии онҳо ба наврасон номувофиқ ва беасос аст. Онҳо одатан дар интихоби усулҳои таълим мушкилӣ мекашанд, аксар вақт ба таҷрибаи пештараи тарбия дар оила такя мекунанд, муҳите, ки як вақт дар он тарбия ёфта буданд, барқарор мекунанд: муҳити авторитаризм, маҳдудиятҳо, ки барои вайрон кардани онҳо ҷазои сахт гирифта мешуд (таҳдид). , лату кӯб).Муоширати дохили оилавӣ маҳдуд, сатҳӣ ва аз ҷиҳати иҷтимоӣ заифаст. Дарачаи маълумоти умумӣ ва ахлокӣ-мадании чунин оила паст аст.

Типи дуюми оилањо аз љињати педагогї пассив мебошанд , нокомии педагогии онњо дар он аст, ки волидон фаъолияти зарурии иљтимої нишон намедињанд. Бо сабабхои объективй (бемории тулонй, зуд-зуд ба кор наомадан, кори вазнин) ё сабабхои субъективӣ (набудани нуктаи назари ягона оид ба проблемахои оилавӣ, ихтилофи байни падару модарон, тез-тез чанчолҳои оилавӣ) тарбияи дурустро волидонтаъмин карда наметавонанд. Дар чунин оилахо муносибатхои байни падару модарон тезу тунд, ихтилофнок буда, дар бепарвоӣ ва ё хусумати якдигар зохир мешаванд. Муоширати оилавӣ эпизодӣ, характери харобиовар дорад ва мундариҷаи он, гарчанде ғайрисоциалӣ набошад ҳам, тақрибан ҳеҷ гуна иттилооти муҳими иҷтимоӣ надорад. Ҳангоми ба тартиб даровардани муносибатҳои худ, волидон ба фарзандони худ камтар аҳамият медиҳанд, назоратро ҳам дар оила ва ҳам дар беруназ даст медиҳанд.

Типи сеюми оилањо зидди педагогїмебошанд, ки бо рафтор ва муносибати худ ба меъёрњои иљтимої дар кўдакон аќида ва майлњои манфї ташкил мекунанд. Дар ин гуна оилахо психологияи истеъмолкунанда, муносибати бехурматӣ ва баъзаннафратоварона нисбат ба меъёру арзишхои ичтимоӣ, нисбат бадигар одамон ва корхои онхо ташаккул меёбад. Падару модарон бо рафтори худ (ганҷпарастӣ, пулпарастӣ, баъзан мастигарӣ, фосиқӣ) дар оила муҳити зиддипедагогӣ ба вуҷуд меоранд. Муоширати оилавӣ аксар вақт якҷониба, тиҷоратӣ буда, тамоюли асоциалӣ дорад. Чунин волидон ба худ эътимод доранд; Онҳо кӯшиш мекунанд, ки рафтори беодобонаи фарзандони худро сафед кунанд, онҳо талаботи оиларо бо талабҳои мактаб муқоиса мекунанд ва аз хусусияти муоширати берун аз оилаи фарзандонашон огоҳии хаёлӣ нишон медиҳанд.

Дигар омили баҳаракатҳои террористӣ шомилгаштани наврасонинҳамроҳ шудан ба гуруҳҳоиғайриқонунӣмебошад. Рад шудан дар оила, ҷудоӣ дар гурӯҳи синфӣ онҳоро маҷбур мекунад, ки дар берун аз гурӯҳҳои калон ва муташаккил, дар байни ҳамсолони худ, дар муҳити беруназмактабӣ, дар соҳаи муоширати стихиявии гурӯҳӣ тарафдоронихудро ҷустуҷӯ кунанд. Муоширати стихиявии гурӯҳӣ омили муҳими иҷтимоӣшавии ноболиғон мебошад, ки дар ин ҷо наврасон барои худшиносӣ ва тасдиқи худ шароиту имконият пайдо мекунанд. Агар муоширати гурӯҳӣ дорои мазмуни ғайрисоциалӣ ё аз ҷиҳати иҷтимоӣ бетараф бошад, пас бисёр чиз аз шахсияти роҳбари гурӯҳ, сохтори муоширати гурӯҳӣ ва вазъи иҷтимоие, ки дар атрофи ин гурӯҳ ташаккул меёбад, вобаста хоҳад буд. Агар муоширати гурӯҳӣ тамоюли зиддиҷамъиятӣ, ҷиноӣдоштабошад, табиист, ки хусусияти рафторидевиантиинаврас амиқ гашта, фаъолияти ӯ ба ҷинояти иҷтимоӣназдикмешавад

Аҳмедова Сабоат, муаллимаи кафедраи

“Психология ва педагогикаи томактабӣ”