НЕСТ БОД ТЕРРОРИЗМ ВА ЭКСТРЕМИЗМ
Дар ҷаҳони муосир терроризм ва экстремизм яке аз хатарҳои ҷиддитарини ҷомеаи башарӣ ба ҳисоб мераванд. Ин зуҳурот на танҳо ба амнияти давлатҳо, балки ба ҳаёт, саломатӣ ва оромии шаҳрвандони оддӣ таҳдиди ҷиддӣ эҷод мекунанд. Терроризм ва экстремизм бо истифода аз зӯроварӣ, тарсу ваҳм ва таблиғи ақидаҳои ифротӣ ҷомеаро ноором сохта, сулҳу суботро халалдор менамоянд.
Имрӯз ягон давлат аз хатари терроризм ва экстремизм пурра эмин нест. Бо рушди технологияҳои иттилоотӣ ва шабакаҳои иҷтимоӣ, паҳншавии ғояҳои ифротгароёна осонтар гардида, махсусан ҷавонон ба доми чунин гурӯҳҳо меафтанд. Аз ин рӯ, масъалаи мубориза бар зидди терроризм ва экстремизм аҳамияти хосса пайдо кардааст.
Терроризм амали ҷинояткоронаест, ки бо истифода аз зӯроварӣ ё таҳдиди зӯроварӣ барои тарсонидани аҳолӣ ва расидан ба ҳадафҳои сиёсӣ, мазҳабӣ ё идеологӣ анҷом дода мешавад. Амалҳои террористӣ метавонанд дар шакли таркиш, куштор, гаравгонгирӣ, ҳамла ба муассисаҳои давлатӣ ва ҷамъиятӣ зуҳур намоянд.
Хусусиятҳои асосии терроризм:
- истифодаи зӯроварӣ;
- тарсонидани аҳолии осоишта;
- ҳадафи сиёсӣ ё идеологӣ;
- паҳн намудани ваҳм дар ҷомеа.
Терроризм ҳамеша боиси талафоти ҷонӣ, харобшавии инфрасохтор ва зарари равониву иқтисодӣ мегардад.
Экстремизм ин ҷонибдорӣ ва паҳн кардани ақидаҳои ифротӣ мебошад, ки зидди қонун, ахлоқ ва арзишҳои умуминсонии ҷомеа равона шудаанд. Экстремистҳо ақидаҳои худро ҳамчун ягона роҳи дуруст муаррифӣ намуда, дигар андешаҳо ва фарҳангҳоро рад мекунанд.
Навъҳои асосии экстремизм:
- экстремизми сиёсӣ;
- экстремизми мазҳабӣ;
- экстремизми миллӣ;
- экстремизми иҷтимоӣ.
Экстремизм аксар вақт заминаи асосии терроризм мегардад ва зӯровариро ҳамчун воситаи «қонунӣ» сафед мекунад.
Терроризм ва экстремизм бо ҳам робитаи зич доранд. Экстремизм асоси идеологии терроризм буда, терроризм шакли амалии татбиқи ақидаҳои ифротӣ мебошад. Ҳар як террорист экстремист аст, аммо на ҳар як экстремист ҳатман террорист мебошад.
Гурӯҳҳои террористӣ бо истифода аз ақидаҳои экстремистӣ ҷавононро ба сафи худ ҷалб намуда, онҳоро ба амалҳои ҷинояткорона водор мекунанд.
Сабабҳои пайдоиши терроризм ва экстремизм гуногунанд. Яке аз он сабабҳои иҷтимоию иқтисодӣ мебошад, ки ба он камбизоатӣ, бекорӣ, нобаробарии иҷтимоӣ ва паст будани сатҳи зиндагӣ метавонанд боиси рӯ овардани баъзе шахсон ба ақидаҳои ифротӣ гарданд. Шахсоне, ки худро аз ҷомеа канормонда ҳис мекунанд, осонтар фирефтаи таблиғоти экстремистӣ мешаванд.
Ноустувории сиёсӣ, фасод, поймолшавии ҳуқуқу озодиҳои инсон ва набудани адолати иҷтимоӣ низ заминаи афзоиши терроризм ва экстремизм мегарданд.
Сабабҳои мазҳабӣ ва идеологии ин падидаи номатлуб ин сӯистифода аз дин ва таҳрифи таълимоти мазҳабӣ буда, яке аз омилҳои асосии экстремизми мазҳабӣ мебошад. Гурӯҳҳои ифротгаро динро ҳамчун воситаи сафедкунии зӯроварӣ истифода мебаранд.
Омилҳои равонӣ, аз қабили эҳсоси нобаробарӣ, беадолатӣ, ҷустуҷӯи мақсад дар зиндагӣ ва таъсири роҳбарони ифротӣ, махсусан ба ҷавонон таъсири калон мерасонанд.
Зуҳуроти терроризм ва экстремизм дар ҷомеа падидаи номатлуб ва ҷиддӣ буда, он метавонад дар шаклҳои гуногун зоҳир шавад:
- ҳамлаҳои террористӣ;
- таблиғоти ифротгароёна дар интернет;
- барангехтани адовати миллӣ ва мазҳабӣ;
- даъват ба зӯроварӣ ва сарнагунсозии ҳокимият.
Шабакаҳои иҷтимоӣ имрӯз ба яке аз воситаҳои асосии паҳн кардани ақидаҳои экстремистӣ табдил ёфтаанд.
Оқибатҳои терроризм ва экстремизм:
- талафоти ҷонӣ ва захмӣ шудани одамон;
- вайрон шудани сулҳу субот;
- паҳн шудани тарсу ваҳм дар ҷомеа;
- зарари иқтисодӣ;
- коста шудани эътимоди байни мардум.
Терроризм ва экстремизм оқибатҳои хавфноку фоҷиабор дошта, боиси тарсу ҳарос, нооромӣ ва коста гардидани эътимоди мардум ба ҷомеа ва давлат мегардад. Муносибатҳои байни миллатҳо ва мазҳабҳо халалдор мешаванд.
Амалиёти террористӣ ба иқтисодиёт зарари калон расонида, оқибатҳои коҳишёбии иқтисодиётро дорад: сармоягузорӣ кам мешавад, сайёҳӣ коҳиш меёбад ва хароҷоти давлат барои амният меафзояд.
Таҳдиди терроризм метавонад боиси маҳдуд шудани баъзе озодиҳои шаҳрвандӣ ва пурзӯр шудани назорати давлатӣ гардад.
Нақши давлат дар мубориза бар зидди терроризм ва экстремизм басо муҳим буда, давлат вазифадор аст, ки амнияти шаҳрвандонро таъмин намояд. Барои ин:
- қонунгузорӣ такмил дода мешавад;
- фаъолияти мақомоти ҳифзи ҳуқуқ тақвият меёбад;
- ҳамкории байналмилалӣ рушд меёбад.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мубориза бо терроризм ва экстремизм яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ ба шумор меравад.
Пешгирии терроризм ва экстремизм яке аз роҳҳои самараноки мубориза мебошад. Ба он дохил мешаванд:
- тарбияи ватандӯстӣ;
- баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ;
- тарбияи таҳаммулпазирӣ ва эҳтироми ҳамдигар;
- назорати муҳити интернет;
- нақши оила ва мактаб дар тарбияи ҷавонон;
- ҳамкории давлат ва ҷомеа.
Оила ва ҷомеа дар тарбияи шахс нақши калидӣ дорад. Муҳаббат, назорат ва дастгирии падару модар метавонад ҷавононро аз роҳҳои нодуруст эмин нигоҳ дорад. Ҷомеа ва муассисаҳои таълимӣ низ бояд дар ин самт фаъол бошанд.
Терроризм ва экстремизм хатари ҷиддӣ ба амнияти ҷомеа, давлат ва инсоният мебошанд. Мубориза бар зидди ин зуҳурот вазифаи танҳо давлат нест, балки масъулияти ҳар як фарди бошуур мебошад. Мубориза бар зидди ин зуҳурот танҳо бо роҳи зӯроварӣ имконнопазир аст, балки бояд тавассути маориф, тарбия, адолати иҷтимоӣ ва ҳамкории ҳамаҷониба амалӣ гардад.
Шиори «Нест бод терроризм ва экстремизм» бояд шиори ҳар як шаҳрванди бомасъулият, ватандӯст ва худогоҳ бошад. Танҳо бо роҳи дониш, огоҳӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ метавон ҷомеаи солим ва орому амнро сохт. Танҳо дар фазои сулҳ, таҳаммулпазирӣ ва эҳтироми ҳамдигар метавон ояндаи дурахшонро бунёд намуд.
Ходжаева Вилоят,
муаллими кафедраи информатика ва математикаи ҳисоббарор,
Нематова Хурмат,
муаллими кафедраи информатика ва математикаи ҳисоббарор