Мубориза бо терроризму ифротгароӣ омили муҳими солимии ҷомеа
Терроризм ва экстремизм ба амнияти миллии ҳар як давлат ва манфиатҳои миллии он таҳдид мекунад. Аз ин лиҳоз, аз байн бурдани хатари террористӣ ва паҳншавии ифротгароӣ яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати дохилӣ ва хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, оид ба ҳалли ин масъала дар баромад ва асарҳои Асосгузори Сулҳу ваҳдат - Пешвои миллат, Президенти кишварамон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мулоҳизаҳои роҳнамои баён карда шудааст.
Экстремизм (аз лотинии extremus — ифротӣ) риояи ақидаҳо ва амалҳои ифротӣ ҳисобида мешавад, ки меъёру қоидаҳои дар ҷомеа мавҷудбударо инкор мекунанд. Ифротгароӣ, пеш аз ҳама, ба пояҳои сохти конститутсионӣ таҳдид ба вуҷуд оварда, боиси поймол шудани ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд гардида, амнияти ҷамъиятӣ ва якпорчагии давлатро халалдор месозад. Ифротгароӣ, чун қоида, мафкураи муайянеро дар бар мегирад, ки ба таъйиди истисноӣ, бартарӣ ё паст будани шахс аз рӯи ҷинсият, иҷтимоӣ, нажодӣ, миллӣ, динӣ ва забонӣ ва муносибат ба дин, инчунин идеяҳои сиёсӣ, идеологӣ, нажодӣ, кинаю адоват нисбат ба ҳар як гуруҳи социалӣ. Бинобар ин мафкураи ифротгароӣ мубориза бо зуҳуроти он дар кишварҳои сермиллат ва гуногунмазҳаб хеле душвор аст, ки дар онҳо барои пешгирӣ ва ҷилавгирӣ аз зуҳуроти он водор месозад. Амалҳои экстремистӣ ҳамеша бо қабул накардани сохти мавҷудаи давлатӣ ё ҷамъият алоқаманд буда, дар шаклҳои ғайриқонунӣ сурат мегиранд. Яъне, ин амалњое, ки бо хоњиши нобуд кардан ва бадном кардани нињодњои љомеа ва давлатї, њуќуќ, анъана ва арзишњо мебошанд. Гузашта аз ин, чунин амалҳо метавонанд табиати зӯроварӣ дошта бошанд ва даъватҳои мустақим ва ғайримустақимро ба хушунат дар бар гиранд.
Фаъолияте, ки мазмунан ифротӣ аст, ҳамеша аз ҷиҳати шакл ҷиноят буда, дар шакли содир намудани кирдорҳои барои ҷамъият хавфнок, ки қонун манъ кардааст, зоҳир мегардад. Амалҳо ҳамеша характери оммавӣ дошта, ба масъалаҳои муҳими иҷтимоӣ дахл карда, ба доираи васеи одамон дахл мекунанд. Аммо эътиқоди инсон, модоме ки онҳо ҷузъи ҳаёти зеҳнии ӯ буда, дар шакли ин ё он фаъолияти иҷтимоӣ ифода наёбанд, аломатҳои фаъолияти ифротгароиро дар бар намегиранд. Яъне, ҳамин ки шахс эътиқоди ифротии худро дар ҷои ҷамъиятӣ баён мекунад ва ё дар саҳифаҳои шабакаи телекоммуникатсионии интернетӣ нашр мекунад, ин амалҳоро ҷиноят ҳисобидан мумкин аст.
Барои мисол, таъкид кардан мумкин аст, ки вақте шахс дар саҳифаи шахсии худ дар вебсайти (ВКонтакте, Одноклассники, Фейсбук, Твиттер, Телеграмма ва ғайра) шабакаи телекоммуникатсионии интернет шиорҳо, абзорҳо, адабиёт, иқтибосҳо, сабтҳои аудио ва видеоро ҷойгир мекунад, ки ғояҳои экстремистӣ эътироф шудаанд, яъне ки бевосита ба барангехтани кинаю адоват дар байни одамон аз рӯи нажодӣ, миллӣ, динӣ, гендерӣ ва дигар асосҳо нигаронида шуда бошад, дар он сурат чунин кирдорҳои шахс ҷиноятӣ мешаванд ё дар шароити муайян ба ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ дохил мешаванд. Ҳатто амалҳои шахс дар асоси маълумоти ифротгароёна, ки ба ӯ маъқул буд (шиорҳо, асбобҳо, адабиёт, иқтибосҳо, сабтҳои аудио ва видео) дар саҳифаи шабакаҳои иҷтимоӣ (гузоштани «Лайк») ҷиноят ҳисобида мешавад.
Хавфноктарин зуҳуроти ифротгароӣ терроризм аст. Терроризм (лотинӣ terror - тарс, даҳшат) идеологияи зӯроварӣ ва амалияи таъсиррасонӣ ба шуури ҷамъиятӣ, қабули қарорҳои мақомоти давлатӣ, ҳукуматҳои маҳаллӣ ё созмонҳои байналмилалӣ мебошад, ки бо тарсонидани аҳолӣ ва дигар шаклҳои амалҳои зӯроварии ғайриқонунӣ алоқаманд аст. Террористон (иштирокчиён ё тарафдорони терроризми инфиродӣ) барои ноил шудан ба мафкура ва ҳадафҳои муайяншуда оташзанӣ ё таркиши мағозаҳо, вокзалҳо, қароргоҳҳои ҳизбҳои сиёсӣ ва ғайраро анҷом медиҳанд, ин амалҳоро амали террористӣ низ меноманд. Дар шароити муосир террористон гаравгонгирӣ ва рабудани ҳавопайморо машқ мекунанд. Амалҳои террористӣ ҳамеша хусусияти оммавӣ доранд ва ҳадафи он таъсир расонидан ба ҷомеа ё мақомот мебошад.
Бузургтарин хатари марбут ба ифротгароӣ ва терроризм ин аст, ки ба ин корҳо ҷалби бештари ҷавонони ҷомеа, аз ҷумла ноболиғон мебошад. Тибқи маълумоти дастраси мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, ба ҳисоби миёна 70 дарсади иштирокчиёни гурӯҳҳои ифротӣ ҷавонони аз 14 то 20 сола мебошанд. Наврасони синну соли торафт ҷавонтар ба гурӯҳҳои миллатгаро ва гурӯҳҳои террористӣ шомил мешаванд, зеро маҳз онҳо бо фаҳмидани ақидаҳои адолат, ҷараёнҳои динӣ ва дигар ҳақиқатҳои асосӣ зуд ба эътиқоди ифротгароӣ мепайванданд ва инчунин метавонанд ба амалиёти радикалӣ гузаранд. Ифротгароён ва террористон аз мављудияти мушкилоти иљтимоъї истифода карда, саъӣ мекунанд, ки ифротгарої ва терроризмро як шакли эътирози иљтимої гардонанд, то ба сафи худ љонибдорони нав љалб намоянд. Ифодаи эътирози иҷтимоӣ аз шароити вазнини моддӣ, беадолатии иҷтимоӣ дар баробари зуҳуроти ҷинояткорӣ дар шуури ҷавонон асосҳои динӣ пайдо мекунад. Дар марҳилаи кунунӣ масъалаҳои марбут ба таъсири омилҳои беруна ба равандҳои паҳншавии ифротгароӣ дар Ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ аҳамияти бештар пайдо кардаанд. Идеологияи ифротгароӣ ва терроризм арзишҳои суннатии ахлоқӣ, сохти иҷтимоӣ ва таърихи моро фош ва нобуд месозад. Пӯшида нест, ки давлатҳои Шарқу Ғарб дар минтақаи Қафқозу Хазар манфиатҳои геополитикӣ ва геостратегии худро доранд ва аз ин рӯ, бо бозӣ кардан бо эҳсоси миллии мардум талош доранд, вазъро ноором созанд.
Дар мубориза ба муқобили экстремизми миллӣ-сиёсӣ ва динӣ системаи ташкили кори идеологӣ аҳамияти калон дорад. Кори идеологиро пеш бурда, дар байни ҷавонон ва аҳолӣ кори фаъолонаи пропагандистиро давом додан лозим аст. Дар ҷустуҷӯи он ғояҳо ва арзишҳои асосие, ки мардумро ҳамчун ҳамватан муттаҳид созанд ва бояд унсурҳои асосии ҳамбастагии ҷамъиятӣ дар муқобила бо ғояҳои таҳаммулнопазирии динию идеологии ҷонибдорон ва барандагони ифротгароӣ гарданд, иштирок кардан зарур аст.
Мубориза ба муқобили ин сохаҳо пеш аз ҳама аз пурзур намудани кори таъминоти ахборотӣ-пропагандистӣ иборат аст. Чунин корро аз тарбияи фарзандон, ки омӯзиши асосии дониш «дар бораи неку бад», принципҳои ахлоқ, таълимоти динӣ, қоидаҳои рафтор дар ҷамъият гузошта мешаванд, шуруъ кардан лозим аст. Ҳар як волидайнро лозим аст, ки дар тарбияи фарзанд саҳм бигирад, шавқу рағбат, ӯҳдадорӣ ва дарки асосҳои динӣ, мавқеъи шаҳрвандӣ ва шакли ӯро муайян намуда, онҳоро дар раванди ташаккулёбӣ ислоҳ намояд. Айни замон тавассути воситаҳои ахбори омма, бахусус шабакаи телекоммуникатсионии Интернет таблиғоти зиёде анҷом дода мешавад. Сарфи назар аз он, ки мақомоти дахлдор пайваста барои назорат ва бастани сомонаҳои дорои маълумоти ифротгароӣ кор мебаранд, аз байн бурдани ин ҳама чиз имконнопазир аст. Аз ин рӯ, иштироки ҳатмии волидайн зарур аст, то кӯдак ба кадом сайтҳо ташриф меорад, кадом сабтҳои аудио ва видеоро тамошо мекунад, кадом адабиётро мехонад, бо кӣ муошират мекунад ва ғайра. Фикр кардани он, ки агар кӯдак дар наздикӣ қарор дошта бошад ва зоҳиран таҳти назорат қарор дошта бошад, пас ӯ ба ҷараёни манфии иттилоот аз Интернет осебпазир нест!
Имрӯзҳо мубориза бар зидди зуҳуроти терроризм ва ифротгароӣ дар самтҳои асосии зерин амалӣ карда мешавад: пешгирӣ, мубориза (ошкор кардан, пешгирӣ, рафъ, ошкор ва тафтиши ҷиноятҳои дорои хусусияти террористию экстремистӣ); кам кардан ва (ё) рафъи оқибатҳои амалҳои террористӣ, инчунин оқибатҳои ҷиноятҳои экстремистӣ.
Дар охир илова кардан мехоҳем, ки мо ҳам аз ҷиҳати миллат ва чӣ аз ҷиҳати эътиқоди динӣ гуногунем, ҳар яки мо манфиат, принцип, хоҳиш, мақсади худро дорем, ҳамаи мо як чизи нотакрор дорем. Аз ин рӯ, танҳо лозим аст, ки ба ҳамдигар таҳаммулпазиртар ва эҳтиромона муносибат кунем. Зебоии ҷаҳони муосир дар гуногунрангӣ ва гуногунҷанбаи он аст, ки бояд эътироф ва пазируфта шавад.
Шаропов Ш.А., Аҳлиллоев Т., Раҳмонов З.П.,– кормандони Иститути илмӣ – тадқиқотии илмҳои педагогии
назди МДТ “Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Б.Ғафуров”.