Ифротгароӣ ва ҷавонон

Дар мақола мушкилоти ифротгароии ҷавонон ҳамчун падидае, ки эҳсосоти зиддиҷамъиятиро дар ҷомеа ба вуҷуд меорад, мавриди баррасӣ қарор дода, ба проблемаи иҷтимоъшавии шахсият низ дахл дорад. Ҷаҳонбинии махсуси иҷтимоию равонии ҷавонон, ки омили ҳалкунанда дар содир намудани кирдорҳои дорои хусусияти ифротӣ мебошад, таҳлил карда шуд. Ин боиси тадкики ду проблемаи асосӣ мегардад: проблемаи мероси маънавию мадании ҷавонон ва роҳҳои пешгирй намудани ҷавонон аз таъсири манфии мафкураи ифротгароӣ аст.

Яке аз хусусиятҳои фаъолияти ҳам ҷомеаи ҷаҳонӣ ва ҳам ҳаёти иҷтимоии кишвари мо ин фаъолияти ҳизбҳо, ташкилотҳо ва ҳаракатҳои мухталиф маҳсуб меёбад, ки аксар вақт бо роҳи поймол кардани шаъну шараф ва эътибори сиёсӣ, молиявӣ, маъмурӣ ва дигар манфиатҳои шаҳрвандони оддӣ ба даст меояд.

Фаъолияти ифротгароӣ ва террористӣ ба як омили таркибӣ ва мутаассифона, маъмул дар ин равандҳои харобиовар табдил ёфта, ба стратегияи рушди кишвар таъсир мерасонанд. Аз ин рӯ, ифротгароӣ ва авҷ гирифтани он дар шакли терроризм яке аз таҳдидҳои асосӣ ба амнияти миллӣ буда, таваҷҷӯҳи бештару фаъоли ҷомеа ва давлатро, бахусус дар симои мақомоти ҳифзи ҳуқуқ тақозо мекунад, ки барои мубориза бо ин падидаи ғайриқонунӣ даъват шудаанд.

Экстремизм дар Тоҷикистон асосан дар шакли низоъҳои маҳаллӣ-динӣ зоҳир гардида, аксаран аз ҷониби рӯҳониёни мутаассиб барангехта мешаванд. Ба таври сунъӣ таҳмил ва дастгири доимии онҳо, таҳаммулнопазирӣ ва таҷовузи байни шаҳрвандон, гурӯҳҳои иҷтимоӣ, ҳаракатҳои ҷамъиятию сиёсии ба фарҳангу мазҳаб ва менталитети гуногун содиқ буда, ҳамчун воситаи таъмини қудрати шахсӣ ва некӯаҳволии шахсии баъзе ҳомиёни онҳо зуҳур мекунад.

Пешниҳоди объективии истилоҳи «ифротгароӣ» бинобар гуногунрангӣ ва мураккабии шаклҳои зуҳури он хеле мушкил аст. Сабаби дигари ин таѓйирпазирии таърихии ифротгароӣ, набудани марзҳои мушаххас ва мавқеъҳои асоснок оид ба дарки ин падида, таърифҳои гуногуни ин зуҳурот аз ҷиҳати иқтисодӣ, сиёсӣ, иҷтимоӣ, то муайян намудани ҷанбаҳои мусбати ин фаъолият аст.

Дар айни замон ҷавононро метавон гурўҳи иҷтимоӣ-демографии ҷомеа муайян кард, ки бешубҳа аз рўи маҷмуи аломатҳои мавқеи иҷтимоӣ фарқ карда мешавад ва дорои сифатҳои иҷтимоию равонӣ мебошад, ки сатҳи рушди иҷтимоию иқтисодӣ, ахлоқӣ, фарҳангӣ ва хусусиятхои иҷтимоинамӣ дар ҷомеа .

Имрӯз дар кишвар наврасону ҷавонони қисми бештари аҳолии кишварро ташкил медиҳанд. Аз ин рӯ, тамоми равияҳое, ки ба муҳити ҷавонон мувофиқат мекунанд, барои ҷомеа ва давлат аҳамияти бузург доранд. Дар давоми 20 соли охир бисёр кишварҳо, аз ҷумла Тоҷикистон, ки ба равандҳои ҷаҳонишавӣ ҷалб шудаанд, дар ҳолати дигаргуниҳои иҷтимоӣ-сиёсӣ ва мушкилоти иқтисодӣ қарор доштанд [2]. Оқибати ин падидаҳо рушди эҳсосоти радикалӣ дар ҷомеа, асосан дар байни ҷавонон, хоса муҳоҷирони меҳнатӣ дар хориҷи кишвар гашт.

Яке аз омилҳои асосии ҷалби ҷавонон ба гурӯҳҳои экстремистиву террористӣ муҳоҷирати меҳнатӣ дар хориҷи кишвар ва наёфтани ҷои аниқи корӣ, сатҳи пасти маърифатнокӣ, носолимии муҳити оила, бепарвоӣ зоҳир кардани волидайн ба тақдири фарзандон, истифодаи васеи сомонаҳои интернетӣ ва ғайраҳо мебошанд. Омилҳои муайянкардашуда дар самти шомилшавии ҷавонон ба гурӯҳҳои экстремистиву террористӣ нишон дод, ки ин, пеш аз ҳама, зиёдаравӣ, ҳисси бегонапарастии онҳо аст. Баъзе ҷавонон аз бетарафии ҷомеа истифода бурда, дар хориҷи кишвар таҳсил карда, узви ягон ҳизб ва ё салафӣ шуда баргашта, ба вайрон кардани мафкураи ҷавонон машғул мешаванд. Моро зарур аст, ки рафтори ҷавононро дар хориҷи кишвар низ зери назорат гирем. ( Самадзода Давлат )

Ба андешаи доктори илмҳои сотсиологӣ, профессори Академияи илмҳои Русия Л.С.Рубан: «Иштирокчиёни аз ҳама оммавӣ (то 90%) ва фаъоли низоъҳои байни миллатҳо одатан ҷавононе мебошанд, ки аз сабаби надоштани таҷрибаи иҷтимоӣ барои идора кардан мувофиқ мебошанд, пешниҳоди нисбатан осон, арзёбии аз ҳад зиёди эҳсосии рӯйдодҳо ва аксуламалҳо ба онҳо» [3].

Экстремизми ҷавонон яке аз зуҳуроти шадид ва хатарноки ифротгароӣ мебошад. Ашхосе, ки ифротгароиро дар байни ҷавонон меомӯзанд, қайд кардаанд, ки шуури ифротгароёнаи ҷавон ба ҷузъҳои шуури рушднаёфта мувофиқат мекунад, ки бо эҳсосот, беҷуръатӣ, ташаннуҷи дохилӣ ва низоъ ифода меёбад. Таҳаммулнопазирӣ ва шуҳратпарастӣ, ки хоси ҷавонон аст, дар раванди ташаккули шуури ифротгароӣ нақши муҳим мебозад.

Экстремизми ҷавонон дар муқоиса бо ифротгароии "калонсолон" дорои баъзе хусусиятҳои фарқкунанда, аз қабили:

- дуюмдараҷа, яъне вайроншавии зуҳури он ва вобаста ба синну сол, кам будани муташаккил;

- тааҳҳуд ё ба роҳҳои дастрастарин ва соддаи ҳалли ҳама гуна мушкилоте, ки ба миён меоянд;

- якрангӣ – маънои онро дорад, ки ба як қатор мушкилоти иҷтимоӣ, ки боиси иштирок дар фаъолияти ифротгароӣ мегардад, аз ҷониби ҷавонон яктарафа нигоҳ карда шуда, инчунин бо тафаккури якҷониба соддагардонии бошууронаи усулҳои ноил шудан ба ҳадафҳои гузошташуда мушоҳида мешавад.

Ҷавонон бо дарку эҳсоси шахсан қабул намудании воқеият ва зуҳури бераҳмии назаррас ҳангоми анҷом додани амалҳои ғайриқонунӣ хос мебошанд, аз ин рӯ ифротгароёни ҷавон ба роҳи оқилона баромадан аз вазъият ва дар созиш ба ҳама шакл камтар майл доранд.

Баъзе наврасон бо мутаассибӣ, бешубҳа, аксар вақт беандеша иҷро кардани ҳама фармону дастурҳо, ки қонунӣ будани онҳо на танҳо зери шубҳа гузошта намешавад, ҳамчунин мавриди муҳокима қарор намегирад. Гурӯҳҳои ифротгароёни ҷавон асосан дар атрофи иттиҳодияҳои бонуфузи сиёсӣ, ки аъзо калонсоланд, ташкил карда мешаванд.

Хусусиятҳои асосии ифротгароии ҷавонони муосир инҳоянд:

• муташаккилии босуръат рушдёбанда,
• пайвастагии зичи ғоя ва ҳадафҳо,
• муттаҳидшавии гурӯҳҳо,
• ташаккули оинномаҳои идеологӣ дар онҳо,
• усулҳои гуногуни расидан ба ҳадафҳо,
• истифодаи технологияҳои нави иттилоотӣ,
• шабакаҳои иҷтимоӣ ва пурзур намудани чораҳои махфй.

Ухдадориҳои мақомотҳои маҳаллии ҳокимияти давлатӣ танҳо тадбирҳои пешгирикунандаро дар бар мегирад.

Новобаста ба хусусияти ҷаҳонӣ доштан мушкилоти ифротгароиро метавонем ҳамчун мушкилот дар сатҳи ҷумҳурӣ арзёбӣ кунем, зеро мақомоти ҷумҳурӣ масъул ва салоҳияти ҳалли онро дорад.

Татбиқи босамари сиёсати давлатии ҷавонон дар ҷумҳурӣ барои омода гардидани ҷавонон баҳри ҳимояту пуштибонӣ аз ватани маҳбуб, рушду пешрафти бештари кишвар ва бедорию зиракии онҳо имкон фароҳам хоҳад овард ва ҷавонон умеду боварии Сарвари давлатро амалӣ хоҳанд намуд, ки фармудааст: «Ҷавонон бояд аз ҳама қишрҳои ҷомеа бештар фаъол бошанд, муқаддасоти миллӣ ва дастовардҳои истиқлолиятро ҳифз кунанд, дар ҳаёти сиёсиву иҷтимоии Тоҷикистони азиз бо дасту дили гарм ва неруи бунёдгарона ширкат варзанд ва шарафу номуси ватандориро ҳимоя карда, худро аз ҳама хавфу хатарҳои номатлуби ҷаҳони муосир эмин нигоҳ доранд ва парчамбардори ин сарзамин, марзу бум ва кишИн дастуру ҳидоятҳои Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба ҷавонон бояд сармашқи кору пайкор ва фаъолияти ҳамарӯзаи онҳо дар ин давраи ҳассоси ҷаҳонишавии муносибатҳо гардида, афкору андешаҳои тозаи ҷавонони мо нахоҳад гузошт, ки афроде фазои софи Ватани азизро ғуборолуд насозад.

Сиёсати давлатии зидди ифротгароӣ месазад, ки дар рӯзҳои мо самаранокии ҳадди аксарро ба даст орад. Мубориза бо ифротгароӣ, бахусус байни ҷавонон, бояд аз таҳлилу дарки амиқи ин падида ва дурнамои рушди он тавассути арзёбии касбии коршиносон амалӣ гардад. Дар кишвар қонунҳои марбут ба ин падида ба тасвиб расидааст ва амалӣ мешавад, бо вуҷуди ин даъватҳои замон рангдигаркунии ифротгароӣ тақозо мекунад, ки қонунҳо таҷдид гарданд. Зеро маҳз таҳияи қонунҳои мукаммал ва кор бо аҳолӣ аслиҳаи асосии зидди фаъолияти ифротгароӣ метавонад бошад. Афзоиши табодули иттилоот ва манфиати умумии ҳам мақомоти давлативу ҳам маҳаллӣ ва иштироки фаъолонаи аҳли ҷомеаи кишвар бояд дар мубориза бо ифротгароӣ натиҷаҳои хуб бахшад.

Комилов К.И.- дотсенти кафедраи

журналистика ва назарияи тарҷума