Қирғизони кӯчӣ ва низои наздисарҳадӣ
Мардуми тоҷик аз қадим соҳиби тамаддуни бой ва фарҳанги оламгир ба ҳисоб рафта, аз ҷумлаи он халқиятҳое маҳсуб меёбанд, ки аз қадим макони зисташон Осиёи Миёна ва сарзаминҳои аҷдодии мо Мовароуннаҳру Хуросон ба ҳисоб мерафт. Тоҷикон аз зумраи он мардумонеанд, ки дар гузаштаи таърих ба сари ягон мардуми олам ҳуҷум наовардаанд. Аммо таърих бисёр ҳодисаву воқеаҳоеро дар хотир дорад, ки дигар мардумони олам аз ҷумла юнону мақдуниҳо, арабҳо, муғулҳои хунхор ва темуриёну дигар халқҳои кӯчӣ ба сари мардуми мо ҳуҷум оварда, душвориҳои зиёдеро ба бор овардаанд. Аз ҷумлаи чунин мардуми бефарҳангу кучӣ қирғизони ифлос ба ҳисоб мераванд, ки мардуми олам онҳоро ҳамчун халқи золиму хунхор ва кӯчию биёбонгард мешиносанд. Касбу кори ин мардуми золиму саҳрогард ба ғайр аз дуздию ғоратгарӣ ва мардумфиребию “шабушу канапарварӣ” дигар чизе нест. Аммо онҳо барои тоҷикон яке аз он ҳамсоягоне мебошанд, ки аз ягон шарту шароити ҳамсоягиву ҳамсоядорӣ огаҳӣ надоранд. Агар аз нуқтаи назари илми таърих назар афканем ин мардуми кучманчӣ ягон ҳаққу ҳуқуқи даъво кардан ба ҳудуди Тоҷикистонро надоранд. Вале бе ягон асосу далели шаръӣ ҳар навбат бо иғвову дасисаҳои дурӯғину бесаводонаи худ сарҳадшиканӣ мекунанд.
Ин навбат тибқи иттилои Маркази матбуоти Қӯшунҳои сарҳадии КДАМ – и Ҷумҳурии Тоҷикистон 27 январи соли 2022, тахминан соати 17:20 ба вақти маҳаллӣ як гурӯҳи шаҳрвандони номаълуми Ҷумҳурии Ғирғизистон бо шумори панҷоҳ нафар аз ҳисоби сокинони деҳаи Оқсои вилояти Ботканд дар болои пули наздикии деҳаи Хоҷаи Аъло автомашинаи тамғаи “Портер”-и шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистонро, ки рег мекашонд аз ҳудуди Ҷумҳурии Тоҷикистон аз маҳаллаи Хоҷаи –Аъло то маҳаллаи Сомониёни ноҳияи Исфара ҳаракат мекард, баҷбӯран боз доштанд. Барои боздоштани чунин амалҳо аз ҷониби Тоҷикистон вохӯрӣ ба нақша гирифта шуд. Аммо қирғизони хунхору муғулсират ба вохӯрӣ ҳозир нагаштаанд. Баръакс ҷониби Қирғизистон тахминан соати 18:10 ба ҷониби шаҳрвандони Тоҷикистон оташ кушоданд. Ин амали номардонаи онҳо ба ягон чорчӯбаи ҳамсогиву ҳамсоядорӣ рост намеояд. Тоҷикистон ҳамеша ҷонибдори сулҳу субот дар минтақа ва ҷаҳон аст ва ягон вақт ҷонибдори ҷанг нест. Аммо амалҳои ҳамсоягони бефарҳанги мо сокинони бонангу номуси миллати тоҷикро бетараф гузошта наметавонад. Аз ин рӯ ба мардуми қирғиз муроҷиат карда гуфтаниам, ки муносибатҳои неки ҳамсоягиро риоя кунанд. Чунки мо ворисони Оли Сомонем ва ба ҳар кас сари таъзим фуруд намеорем.
Муҳамадизода М., -омӯзгори кафедраи умумидонишгоҳии таърихи халқи тоҷик