Ҷанги иттилоотӣ ва таъмини амнияти иттилоотӣ
Айни замон, мафҳуми «ҷанги иттилоотӣ» ба маънои васеъ барои ифодаи муқовимат дар фазои иттилоотӣ ва воситаҳои ахбори омма баҳри ноил гаштан ба аҳдофу мароми гуногуни сиёсӣ истифода мешавад. «Технологияҳои муосири иттилоотӣ дар соири соҳоти ҳаёти ҷамъиятӣ татбиқ мешаванд, ҷаҳонбинии одамонро дигаргун месозанд, таҳсилот, тиҷорат ва давлатро, ки дирӯз хеле хуб ба назар мерасид, тағйир медиҳанд ва бо ин муҳити нави иттилоотиро барои мавҷудияти инсон - ҷомеаи иттилоотӣ ба вуҷуд меоранд... Инқилоби иттилоотӣ, аз ҷумла, чунин падидаеро ба мисли ҷанги иттилоотӣ имкон дод ".
Ҷанги иттилоотӣ воқеияти ҷаҳони муосир гашта, тамоми кишварҳои ҷаҳонро фаро мегирад. Дар аввал фазои киберӣ тағайюли эҷоди фантастикаи илмӣ буд. Нависандагони фантаст пайдоиши навъи нави ҷангро дар театри нави амалиёти ҳарбӣ - фазои иттилоотӣ пешбинӣ мекарданд. Хусусияти хоси ин театр "маҳсули парварида" будани он аст. Баръакси фазои анъанавӣ (замин, об, ҳаво, фазо), ки табиат онҳоро ба вуҷуд меорад, фазои иттилоотӣ маҳсули зеҳни инсон аст. Силоҳи асосии чунин ҷанг иттилоот мебошад. Дар ҷаҳони муосири компютеришуда бартарии техникӣ дар фазои иттилоотӣ ҳалкунанда аст. Ҳатто Наполеон Бонапарт дар бораи таҳдиди назарраси се рӯзномаи душман дар муқоиса бо ҳазор найза ҳушдор дод.
Боварӣ ба он аст, ки технологияҳои иттилоотӣ таърихи ҳазорсола доранд, аммо ҷанги муосири иттилоотӣ пас аз соли 1948, вақте ки Шӯрои Амнияти миллии ИМА Директиваи 20/1 "Ҳадафҳои ИМА дар Русия" -ро тасдиқ кард, фаъолона истифода бурда мешавад. Ин дастур, ки бори аввал дар Иёлоти Муттаҳида танҳо соли 1978 муаррифӣ шуд, ҷанги иттилоотиро ҳамчун ҷузъи ҷудонашавандаи ҷанги сард оғоз кард, ки ҳадафҳои асосии он инҳо буданд: кам кардани нуфузу таъсири Маскав; то ҳадди имкон аз ҷиҳати сиёсӣ, низомӣ ва равонӣ заиф кардани Иттиҳоди Шӯравӣ; онро аз ҷиҳати иқтисодӣ бо шароити номусоид ва таҳқиромез тобеъ намудан. [1]
Дар бораи хусусияти ин навъи ҷанг сухан ронда, метавон "бехунрезӣ" будани онро қайд кард: пешрафти илмӣ-техникӣ дар соҳаи технологияҳои иттилоотӣ барои саркӯб кардани душман бо истифода аз воситаҳои ғайримуқаррарии харобкорӣ, ки одатан боиси ҳалокати ҷисмонӣ намешаванд, имкониятҳои аҷиб фароҳам овард. Бе зарбаи якбора, бидуни талафоти инсонӣ, метавон тавассути партофтани иттилооти барқасдона ба ВАО ва Интернет бартарии назаррасро нисбат ба душман ба даст орад.
Ҳамин тариқ, ба маънои васеъ, ҷанги иттилоотиро ҳамчун истифода ва идоракунии иттилоот бо мақсади ба даст овардани бартарии рақобат бар душман дар соҳаҳои гуногун муайян кардан мумкин аст.
Ҷанги иттилоотӣ метавонад ҷамъоварии иттилооти тактикӣ, таъмини амнияти манбаъҳои иттилоотии шахсӣ, паҳн кардани таблиғот ё дезинформатсияро барои рӯҳафтодагии душман ва аҳолӣ, паст кардани сифати маълумоти душман ва пешгирии ҷамъоварии иттилоот дар бар гирад.
Дар нерӯҳои ҳавоии ИМА ҳатто воҳидҳое ҳастанд, ки барои чунин амалҳо масъуланд, аз ҷумла, дар фазои маҷозӣ ҷангро ҳамчун ҳадафҳои асосии ин навъи нерӯҳо нишон медиҳанд: “…to fly, fight and win in air, space and cyberspace” – “парвоз карда, мубориза бурда дар фазо ва фазои иттилоотӣ пирӯз шавед” [3].
Дар байни дигар ҳадафҳои ҷангҳои иттилоотӣ, шууршӯӣ ва дасткорӣ ба омма аксар вақт бештар номбар мешавад, ки иборат аз ворид кардани ғояҳо ва ақидаҳои душманона, зараровар ба ҷомеа ва шуури инфиродӣ, гумроҳ кардан ва маълумоти нодуруст додани омма, заиф намудани эътиқодҳо, арзишҳои милливу умуминсонӣ ва ғайра мебошад.
Бисёр нашрияҳо оид ба проблемаи баррасишаванда алоқамандии ҷанги иттилоотӣ ва таблиғотӣ ва таъсири равониро ба одамон нишон медиҳанд. Биёед танҳо дар бораи мушкилоти таъсиррасонӣ ба шуури инсон тавассути дастёбӣ ба забон таваққуф кунем. Дар тасвири адабиёти милливу ҷаҳонӣ, ҳар як миллат ғояҳои некӣ ва бадиро ба тарзҳои гуногун таҷассум мекунанд. Агар ҷойивазкунии моҳияти ин мафҳумҳо, ба мансубияти маъноҳои дар асл хос нест, пас ин метавонад ба суст шудани пояҳои ахлоқӣ, хусусан дар байни ҷавонон оварда расонад.
Ба гуфтаи В.И. Самохвалова иваз кардани аломатҳои ноаёни ашё ва падидаҳо бо синонимҳои ғайримаъмули онҳо сатҳи дарк ва арзёбии онҳоро мушкил мегардонад. Ва агар шумо як сарбози зархаридро аскари шартномавӣ номед, ҳарчанд ин вазъро дигар намекунад, лекин он имкон медиҳад, ки табиати артиш тағйир ёбад, ки на артиши халқӣ, балки кироя шудааст, яъне на барои манфиатҳои миллӣ, балки баҳри маблағ хидмат кунад. [2]
Хулоса, дар натиҷа, ҷомеаи муосири коммуникативию технологӣ ба амнияти манфиатҳои худ таҳдидҳои нав ба вуҷуд овард. Бо назардошти тамоюлҳои ҷаҳонишавӣ, аз ҷумла шабакаҳои телекоммуникатсионӣ, тахмин кардан мумкин аст, ки ин намудҳои таҷовузи иттилоотӣ дар оянда бартарӣ хоҳанд дошт.
Аввалин зуҳуроти ҷанги иттилоотӣ, ки рабт ба шууршӯӣ доранд, аллакай садсолаҳо пеш фаъол буданд, аммо ҷангҳои иттилоотӣ худ чун мавҳум дар нимаи дуюми асри ХХ роҳандозӣ гашт. Ин пеш аз ҳама, марбут ба имконнопазирии ҷангҳои ҷаҳонии замони муосир аст, ки сайёраро нобуд карда метавонад; дуввум, бо роҳи тағйир додани моҳияти иттилооте, ки ҳоло маҳсули асосии ҷомеаи пососаноатӣ ва силоҳи навтарини ҳамлавӣ гаштааст. Вобаста ба ин, аз нимаи дуюми асри ХХ натоиҷи таҳқиқоти илмӣ оид ба ин масъала пайваста пайдо шудан мегиранд. Субъектҳои асосии ҷангҳои иттилоотӣ дар ин давра абарқудратҳо - СССР ва ИМА буданд. Бинобар ин, дар ин кишварҳо таҳаввулоти бунёдӣ дар ин мавзӯъ сурат мегиранд. Тадқиқоти назариявӣ натиҷа меорад. Иёлоти Муттаҳида усулҳои ҷанги иттилоотиро дар давраи ҷанги Ветнам ва Афғонистон меозмояд. "Ҷанги сард" бо шикасти СССР ба анҷом мерасад, ки онро бо таҷовузи низомӣ бидуни таҳдиди нобудсозии кулли инсоният ба даст овардан мумкин набуд. Дигар кишварҳои Аврупои Ғарбӣ ва Осиё консепсияҳои худро оид ба ҷанги иттилоотӣ тарҳрезӣ мекунанд, ки таҷриба чунин муҳорибаҳо доранд.
Тоҷикистон бояд ба пурзӯр намудани истифодаи нерӯи зеҳнӣ ва фарҳангии худ дар мубориза барои ҷойгоҳи сазовор дар фазои иттилоотии ҷаҳони рушдёбанда кӯшиши худро равона намояд.
Каримбой Комилов, номзади илмҳои филологӣ, дотсенти ДДХ ба номи академик Б.Ғафуров