Таъсири терроризм ба солимии равонии мактаббачагон
Таърихан терроризм дар манотиқи мухталифи ҷаҳон ба вуҷуд омада, то ҳамлаҳои террористии 11 сентябри соли 2001 ба Иёлоти Муттаҳида мушкилоти маҳаллӣ маҳсуб мешуд. Пас аз ҳодисаи 11-уми сентябри соли 2001 терроризм ба як масъалаи ҷаҳонӣ табдил ёфт, зеро таърифи он аз амали хушунатомези як гурӯҳи мардуми маҳаллӣ алайҳи ҳукумати худ барои манфиатҳои сиёсӣ ба амали хушунатбори мардуми як кишвар алайҳи кишвари дигар барои ҷалби таваҷҷӯҳи сиёсӣ табдил ёфт. Аз сабаби он, ки терроризм аз як падидаи маҳаллӣ ба падидаи ҷаҳонӣ табдил ёфтааст, миқёси он ба ҳолати ҷанг монанд шудааст.
Амалҳои террористӣ ба инсон, алалхусус ба кӯдакони саросари ҷаҳон таъсир мерасонанд ва талаботро ба хизматрасонии равонӣ барои кӯмак ба онҳо эҷод мекунанд, ки чунин хизматрасониҳоро кӯмак ба одамон дар мубориза бо эҳсосоти худ пас аз аз сар гузаронидани ҳамлаҳои террористӣ ном мебаранд.
Терроризм на танҳо ба қурбониёни худ зарар мерасонад, балки барои доираи васеи одамон (новбаста аз минтақаи љойгиршавӣ) низ оқибатҳои ногуворро ба миён меорад. Хусусияти хоси терроризм дар он аст, ки пешгӯӣ кардан ғайриимкон буда, кай, дар куҷо ва чӣ гуна рух медиҳад ва аз ҷониби кӣ анҷом мешавад, номуайян аст. Ин хусусияти амалҳои террористӣ ҳам калонсолон ва ҳам кӯдаконро водор мекунад, ки ҳамеша дар ҳолати парешонӣ, изтироб, нотавонӣ ва ноумедӣ зиндагӣ кунанд.
Саволномае, ки аз ҷониби Шустер (рўзноманигор, 2001) гузаронида шуд, нишон дод, ки 44% калонсолон ва 35% кӯдакон дар робита ба ҳамлаҳои террористии 11 сентябр аломатҳои асосии стрессро эҳсос кардаанд. Паскуали (муаррих ва журналисти итолянӣ, 2003) қайд кард, ки пас аз ду моҳи ҳамлаҳои террористии 11 сентябр дар Иёлоти Муттаҳида истеъмоли ғайриқонунии маводи мухаддир, бехобӣ, депрессия ва изтироби умумӣ афзоиш ёфтааст. Гарчанде ки шумораи бештари нишонаҳо дар Ню Йорк ва атрофи он мушоҳида мешуданд, одамон дар саросари кишвар чунин аломатҳоро эҳсос мекарданд. Инчунин, Шмидт (соҳибкор, директори генералии ширкати Google.) ва Винтерс (2002, актёри амрикоӣ ) қайд карданд, ки террористони 11-уми сентябр на танҳо биноҳоро хароб карданд, балки захмҳои равониро низ ба бор оварданд. Зиёда аз вайрон кардани биноҳо, онҳо рӯҳияи амрикоиро хароб карда, ба афзоиши доруҳо барои анксиолитикҳо ва антибиотикҳо ишора мекунанд. Ду сол пас аз ҳамлаҳо, баъзе одамон то ҳол аз ихтилоли стресси пас аз осеб ва ихтилоли умумии изтироб азият мекашиданд ва бисёриҳо изтироб ва фишори марбут ба эҳтимолияти ҳамлаҳои ояндаро аз сар мегузаронданд.
Кӯдакон дар саросари ҷаҳон ба шаклҳои гуногуни зӯроварӣ дучор мешаванд ва вобаста ба сатҳи инкишофи онҳо аксар вақт аксуламалҳои стрессҳои осебпазир ва доираи васеи эҳсосотро инкишоф медиҳанд. Зӯроварию терроризм аксар вақт боиси сар задани ҳодисаҳои манфии ҳаёт, аз ҷумла талафоти наздикон, муҳоҷиршавӣ, набудани сохтори таълимӣ ва тағйироти шадид дар реҷаҳои рӯзмарра ва арзишҳои иҷтимоӣ мегардад. Ин талафот, мушкилот ва стрессҳои сершумор ба мағзи сар, ақл ва ҷисми кӯдакон таъсири манфӣ мерасонанд.
Тадқиқотҳо нишон медиҳанд, ки кӯдакони синни мактабӣ (6-12 сола) дар хаёлоти худ ҳодисаҳои осебпазирро фаъолона иҷро мекунанд. Масалан, кӯдакон метавонанд тасаввур кунанд, ки волидони худро наҷот медиҳанд ва ҳамлагаронро нобуд месозанд. Азбаски бозӣ ва реаниматсия дар ин синну сол хеле инкишоф ёфтааст, кӯдакон қодиранд нақшаи амалиёти дохилии худро барои мубориза бо оқибатҳои осеби равонӣ бо роҳи баргардонидани ҳодисаи осебпазир дар хаёлоти худ ва тасаввур кардани анҷоми хушбахтӣ таҳия кунанд. Дар натиҷа, қобилияти мубориза бо осеби равонӣ тавассути фантазия ба кӯдак кӯмак мекунад, ки бо эҳсоси нотавонӣ мубориза барад.
Бо назардошти гуфтаҳои боло аз «абарқудратони камақл» талаб мекардем, ки ба хотири зиндагии осоиштаву хушбахтонаи кўдакони тамоми дунё (онҳои инсонанду шояд фарзанд доранд, шояд не аслан доранд) даст аз аслиҳисозиву аслиҳафурушӣ бардоранду дар равони онҳо тарсу ваҳму ноумедиро накишта, дунёи онҳо рангину зебову орому осоишта созанд. Зеро онҳо кўдаканду ҳуқуқи зиндагии хушбахтонаро доранд ва озори онҳо гуноҳест азим, љиноятест нобахшиданӣ…..
Қодирова М. А., Усмонзода Д.А. –устодони ДДХ ба номи академик Б.Ғафуров