САҲМИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ ДАР ТАШАККУЛ ВА РУШДИ СИЁСАТИ ХОРИҶИИ ТОҶИКИСТОН
Сафарҳои хориҷии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пояи асосии сиёсати хориҷии Тоҷикистонро ташкил дода, ба таҳкими соҳибихтиёрии давлатӣ ва ҳамгироии иқтисодӣ нигаронида шудаанд. То имрӯз Тоҷикистон бо 180 кишвари ҷаҳон робитаҳои дипломатӣ барқарор карда, узви беш аз 57 созмони байналмилалӣ мебошад. Сафарҳои хориҷии Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун ҷузъи ҷудонашавандаи сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар давраи истиқлолият аҳаммияти стратегӣ касб намудаанд. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рақобати геосиёсӣ, густариши муносибатҳои дипломатӣ ва иқтисодӣ бо кишварҳои гуногун ба яке аз василаҳои асосии таъмини рушди устувори миллӣ табдил ёфтааст. Аз ин лиҳоз, таҳлили сафарҳои хориҷии Пешвои миллат на танҳо аз ҷиҳати сиёсӣ, балки аз нуқтаи назари иқтисодӣ, амниятӣ ва фарҳангӣ аҳаммияти илмӣ дорад.
Пас аз ба даст овардани истиқлолият дар соли 1991, Ҷумҳурии Тоҷикистон бо як қатор мушкилоти дохилӣ ва хориҷӣ рӯ ба рӯ гардид. Дар чунин шароит, сиёсати хориҷии кишвар ба принсипҳои «дарҳои кушода», ҳамкории мутақобилан судманд ва ҳифзи манфиатҳои миллӣ асос ёфт. Сафарҳои хориҷии сарвари давлат ҳамчун василаи амалӣ намудани ин сиёсат хизмат мекунанд. Тибқи маълумоти таҳлилӣ, дар давраи солҳои охир (махсусан 2020–2026) сафарҳои расмӣ ва кории Пешвои миллат ба кишварҳои калидии минтақа ва ҷаҳон ба таври мунтазам сурат гирифта, ба имзои даҳҳо санади ҳамкорӣ оварда расониданд.
Яке аз самтҳои асосии сафарҳои хориҷӣ таҳкими муносибатҳои дуҷониба бо кишварҳои шарики стратегӣ мебошад. Масалан, ҳамкориҳо бо Федератсияи Россия дар доираи муносибатҳои иттифоқӣ ва иқтисодӣ рушд ёфта, соҳаҳои муҳоҷират, энергетика ва амниятро фаро мегиранд. Ҳамзамон, муносибатҳо бо Ҷумҳурии Мардумии Чин дар заминаи ташаббуси «Як камарбанд – як роҳ» ба сатҳи нав баромада, сармоягузориҳои бузург дар инфрасохтор ва саноати Тоҷикистон ҷалб гардидаанд. Сафарҳо ба кишварҳои Осиёи Марказӣ, аз ҷумла Ӯзбекистон ва Қазоқистон, ба таҳкими ҳамкориҳои минтақавӣ, рушди савдо ва ҳалли масъалаҳои сарҳадӣ мусоидат карданд.
Дар доираи сафарҳои хориҷӣ, иштироки фаъол дар созмонҳои байналмилалӣ низ нақши муҳим мебозад. Тоҷикистон узви фаъоли Созмони Милали Муттаҳид, Созмони Ҳамкории Шанхай ва Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил мебошад. Пешвои миллат дар минбарҳои ин созмонҳо ташаббусҳои муҳимми байналмилалиро пешниҳод намудааст. Аз ҷумла, масъалаи об ҳамчун захираи ҳаётан муҳим яке аз мавзуъҳои марказии сиёсати хориҷии Тоҷикистон ба ҳисоб меравад. Пешниҳоди эълон гардидани Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор 2018–2028» аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ дастгирӣ ёфт, ки ин далели эътирофи нақши Тоҷикистон дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ мебошад.
Илова бар ин, сафарҳои хориҷӣ ба рушди иқтисоди миллӣ таъсири мустақим мерасонанд. Дар мулоқотҳои сатҳи олӣ ва бизнес-форумҳо имкониятҳои сармоягузорӣ ба бахшҳои энергетика, нақлиёт, саноат ва кишоварзӣ муаррифӣ мешаванд. Тибқи маълумоти иқтисодӣ, дар натиҷаи чунин сафарҳо ҳаҷми сармоягузории мустақими хориҷӣ ба иқтисоди Тоҷикистон дар солҳои охир афзоиш ёфтааст. Лоиҳаҳои бузурги энергетикӣ, аз ҷумла неругоҳҳои барқи обӣ ва хатҳои интиқоли барқ, бо ҷалби сармояи хориҷӣ амалӣ мегарданд.
Ҷанбаи дигари муҳими сафарҳои хориҷӣ масъалаҳои амният ва суботи минтақавӣ мебошад. Тоҷикистон ҳамчун кишваре, ки бо минтақаҳои ноором ҳамсарҳад аст, ба таҳкими ҳамкориҳои амниятӣ аҳаммияти ҷиддӣ медиҳад. Дар вохӯриҳои сатҳи олӣ масъалаҳои мубориза бо терроризм, экстремизм, қочоқи маводи мухаддир ва дигар таҳдидҳо баррасӣ мегарданд. Ин раванд ба таъмини суботи дохилӣ ва минтақавӣ мусоидат мекунад.
Ҳамчунин, сафарҳои хориҷӣ барои густариши робитаҳои фарҳангӣ ва гуманитарӣ заминаи мусоид фароҳам меоранд. Дар доираи чунин сафарҳо рӯзҳои фарҳангӣ, намоишгоҳҳо ва чорабиниҳои илмиву таълимӣ баргузор гардида, муаррифии тамаддуни тоҷикон дар арсаи байналмилалӣ тақвият меёбад.
Аз нуқтаи назари таҳлили илмӣ, сафарҳои хориҷии Пешвои миллатро метавон ҳамчун механизми ҳамгироии Тоҷикистон ба низоми байналмилалӣ арзёбӣ намуд.
Хулоса, сафарҳои хориҷии Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар солҳои охир ҳамчун омили калидии пешбурди сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон баромад мекунанд. Мо бо ифтихор дар бораи низоми давлатдории худ сухан меронем, чунки он ба рушди минбаъдаи давлатдории халқи тоҷик таъсири мусбат мерасонад. Таҷрибаи идоракунии давлатии мамлакати мо бо роҳбарии Пешвои миллат намунаи ибрати ҷаҳониён гардида истодааст. Бо дарназардошти тамоюлҳои муосири ҷаҳонӣ, метавон гуфт, ки нақши чунин сафарҳо дар оянда боз ҳам бештар хоҳад шуд ва Тоҷикистонро ба яке аз иштирокчиёни фаъоли равандҳои байналмилалӣ табдил медиҳад.
А.Бердишукуров, дотсенти
кафедраи умумидонишгоҳии сиёсатшиносӣ