Гиреҳро чӣ хел кушоем
Чанд сол боз дар марзи Тоҷикистону Қирғизистон низоъҳо сар мезананд. Пас аз ҳар ҳодиса тарафҳо якдигарро ба тамоми гуноҳҳо муттаҳам мекунанд, комиссияҳо таъсис медиҳанд, роҳҳои ҳалли масъала омўхта мешаванд, аммо масъала ҳалношуда боқӣ мемонад.
Ҳанўз соли 2019 коршиноси тоҷик Уткир Умарбоқиев дар саҳифаи фейсбукиаш андешаҳои худро доир ба он арз кард, ки чаро масъалаи наздимарзии миёни ду кишвар ҳеҷ ҳалли худро намеёбад ва барои ба сулҳу муросо расидан чӣ тавр амал кардан мебояд.
Доғ будани мавзўи мазкурро ба назар гирифта, Nukta.tj қарор дод онро имрўз бознашр кунад.
“Халқҳои мо ҳанўз маслиҳат карданро ёд нагирифта, ба мушкилиҳо аз мавқеи худбинонаю прагматикӣ менигаранд ва мавқеи тарафи дигарро ба эътибор намегиранд. Афсўс!
Инак, чандумин бор аст, ки роҳбарони сатҳи баландтарини кишварҳои ҳамҷавор дар заминҳои баҳсӣ вохўрӣ мекунанд. Зоҳиран ба муросое ҳам мерасанд… Аммо идро надидем.
Ба андешаи хоксоронаи камина, ин вохўриву машваратҳо чашмдориҳои сокинони ҳарду тарафи сарҳадро қонеъ накарданд. Худи шахсони расмӣ ҳам мегўянд, ки «гуфтушунидҳо идома доранд, лекин, албатта, камбудиҳо ҳастанд». Зеро вохўриҳои ғайринақшавии ашхоси расмӣ танҳо як «хомўш кардани аланга» буданд ва ба халқҳо на хатҳои марзии дақиқро дар ин қитъаҳои ҳарду кишвар пешкаш карданд, на тақсими одилонаи захираҳои обиро, ки сабаби зиддияти сокинони як замон бародари деҳаву ноҳияҳои маҳаллӣ шудаанд.
Комиссияҳои байниҳукумативу байниидоравии созмонёфта зиёд бо гуфтаҳое аз қабили «қарор шуд масъала таҳқиқ шавад ва пас аз кўшишҳои муштарак вазъ арзёбӣ гардад» (қаноат мекунанд). Чӣ? Дар куҷо? Кай?
Тавре ҳамсуҳбатам аз Қирғизистон арз намуд, «Тарафи қирғиз аз сабаби ғайримарказонида будани кишвар намедонад, чӣ кор кунад. Тарафи Тоҷикистон бошад, суханеро аз боло мунтазир мешавад, зеро онҷо ҳукумати марказӣ қавӣ аст, аммо дар маҳалҳо чизеро ҳал карда наметавонанд».
Ў аслан ҳақ аст. Охир, сарфи назар аз ҳодисаҳои иғвоандозӣ аз тарафи нафарони мушаххас, гунаҳкорон мувофиқи қонун муҷозот нашуданд. На дар ҶТ, на дар ҶҚ.
Роҳҳалҳое, ки мардум пешниҳод мекарданд, аз ҷониби роҳбарони минтақаҳо хилофи одоби сиёсӣ ва манфиатҳои миллӣ арзёбӣ мегардиданд ё бо ифодаи «метавонад сабаби ҷанҷоли байналмилалӣ, ҳатто ҷанги минтақавӣ шавад» рад мегардиданд.
Дар ҳар сурат, дар ВАО-и сершумор атрофи ин масъалаи минтақавӣ ҳамин гуна манзара ба мушоҳида мерасад.
Чӣ қадар аз ҷангҳо, маъмуриятҳои бесамари минтақавӣ ва фитнаангезон, ки ба осиёби нашъаҷаллобони байналмилалӣ об мерезанд, қочоқгарон ва мансабдорони маҳаллии «сиёсатӣ» хаста шудаем! Мо ҷангро намехоҳем! На шаҳрвандиро, на минтақавиро!
Вақти он расидааст, ки сарварони кишварҳо иродаи сиёсӣ ва заковат намоиш дода, ин мавзуъро барои ҳамеша ҷамъбаст кунанд. Охир, масъалаи мазкур ба рушди минтақаҳои томи Қирғизистон, Тоҷикистон ва Ўзбекистон монеа мешавад. Зеро вақте дар барат захми хуншор дорӣ, на хурсандӣ мехоҳӣ, на варзиш, на шеъру на тиҷорат.
Агар аз ман пурсед, мегўям, ки бисёр касон «бадии камтар»-ро интихоб намуда, роҳи имконпазири барои ҳарду ҷониб манфиатовари баромад аз вазъи ноустувори тўли даҳсолаҳо ташаккулёфтаро намебинанд.