НАҚШИ ФАРҲАНГИ МИЛЛӢ ДАР ТАҲКИМИ МАФКУРАИ МИЛЛӢ
Дар давраи ҷаҳонишавии муосир масъалаи ҳифз ва таҳкими арзишҳои миллӣ ба яке аз масъалаҳои калидии давлатдорӣ ва рушди маънавии ҷомеа табдил ёфтааст. Ҳар миллат барои пойдорӣ ва истиқлоли худ бояд ба такягоҳи идеологӣ ва фарҳангии қавӣ ниёз дошта бошад. Дар Тоҷикистон ин такягоҳро мафкураи миллӣ ва фарҳанги миллӣ ташкил медиҳанд.
Мафкураи миллӣ ҳамчун системаи ҷаҳонбинии ҷомеа ва фарҳанги миллӣ ҳамчун таҷассумгари ҳуввият ва руҳи халқ дар якҷоягӣ заминаи устувори ҳастии миллӣ мебошанд. Онҳо на танҳо арзишҳои маънавӣ, балки унсурҳои муҳимми амнияти миллӣ ва рушди устувори давлатро таъмин мекунанд.
Мафкураи миллӣ маҷмуи арзишҳо, идеалҳо, ормонҳо ва ақидаҳои ҷомеаи миллӣ мебошад, ки ҳамчун неруи маънавӣ ва идеологӣ амал мекунад. Он равиши тафаккури миллӣ, ҷаҳонбинии таърихӣ ва мақсадҳои стратегиро дар худ таҷассум менамояд.
Ба андешаи муҳаққиқ М. Шукуров мафкураи миллӣ «ҷамъбасти руҳи миллат ва таҷассуми ҷаҳонбинии таърихии он» аст. Мафкура мардумро муттаҳид карда, онҳоро ба ҳадафҳои умумимиллӣ раҳнамун месозад.
Мафкураи миллӣ дорои вазифаҳои зиёди иҷтимоӣ ва маънавист, аз ҷумла:
1. Ваҳдатофарин – муттаҳид сохтани табақаҳои гуногуни ҷомеа дар атрофи идеяи ягонаи миллӣ;
2. Тарбиявӣ – парвариши ҳисси ватандорӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ;
3. Огоҳкунанда – баланд бардоштани сатҳи худшиносии миллӣ;
4. Муҳофизакорӣ – ҳифзи арзишҳои миллӣ аз таъсири фарҳангҳои бегона;
5. Эҷодӣ – ташаккули ҷаҳонбинии созанда ва навоварона.
Ба таъкиди Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон: «Мафкураи миллӣ бояд мардумро ба ваҳдат, меҳнатдӯстӣ ва созандагӣ раҳнамун созад. Танҳо бо зеҳни бедор ва худшиносии миллӣ мо метавонем истиқлолияти давлатро пойдор нигоҳ дорем».
Фарҳанги миллӣ ин маҷмуи арзишҳо, анъанаҳо, расму оинҳо, забон, адабиёт, санъат ва меъёрҳои ахлоқии миллат мебошад. Он на танҳо хотираи таърихии халқ, балки рамзи ҳастии маънавии он аст.
Фарҳанг барои миллат мисли реша барои дарахт аст-бе он давлат ва ҷомеа наметавонанд устувор бошанд.
Забон ҷузъи ҷудонашавандаи фарҳанги миллӣ буда, василаи асосии интиқоли арзишҳо мебошад. Ҳифзи забони тоҷикӣ баробар ба ҳифзи ҳастии миллат аст.
С. Назарзода менависад: «Забон на танҳо воситаи гуфтор, балки оинаи тафаккур ва ҷаҳонбинии миллат мебошад. Бо гум шудани забон, миллат симои маънавии худро аз даст медиҳад».
Фарҳанг ҷомеаро муттаҳид мекунад, арзишҳои умумимиллӣ ва ахлоқиро тарғиб менамояд. Тавассути фарҳанг, миллат ба хулқу одоби худ, меъёрҳои иҷтимоӣ ва эҳсоси ҳамбастагӣ шакл медиҳад.
Ҷаҳонишавӣ равандест, ки боиси паҳншавии арзишҳои умумибашарӣ мегардад, вале ҳамзамон метавонад боиси заъфи ҳуввияти миллӣ шавад. Таъсири фарҳангҳои бегона, муҳтавои ғайримиллӣ дар ВАО ва шабакаҳои иҷтимоӣ ба ҷаҳонбинии ҷавонон таъсири ҷиддӣ мерасонад.
Барои муқовимат ба таъсири манфии ҷаҳонишавӣ зарур аст, ки мафкураи миллӣ ва фарҳанг тақвият ёбанд. Ин амр тавассути:
- таҳкими маориф ва тарбияи ватандӯстона;
- дастгирии фарҳанги миллӣ аз ҷониби давлат;
- ташвиқи адабиёт ва ҳунари миллӣ;
- ташаккули муҳтавои миллӣ дар ВАО амалӣ мегардад.
А. Асадуллоев менависад: «Ҷаҳонишавӣ метавонад барои миллат имконият бошад, агар он фарҳанги миллии худро ҳамчун арзиши умумибашарӣ муаррифӣ кунад».
Дар даврони Истиқлолияти давлатӣ, Тоҷикистон сиёсати мушаххаси маънавию фарҳангиро пеш мебарад. Барномаҳои давлатӣ оид ба рушди фарҳанг, ҳифзи забони давлатӣ ва тарбияи ватандӯстии ҷавонон далели ин сиёсатанд.
Аз ҷумла:
- Барномаи давлатии рушди фарҳанг (2021–2025);
- Барномаи миллии тарбияи ватандӯстии ҷавонон;
- Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи забони давлатӣ»;
Ин санадҳо заминаи ҳуқуқӣ ва иҷтимоиро барои таҳкими худшиносии миллӣ фароҳам меоранд.
Хуллас, мафкураи миллӣ ва фарҳанги миллӣ ду пояи асосии ҳастии маънавии миллат мебошанд. Онҳо миллатро муттаҳид намуда, ба он руҳияи созандагӣ, худшиносӣ ва ифтихори миллӣ мебахшанд.
Таҳкими мафкураи миллӣ ва эҳёи фарҳанги миллӣ барои Тоҷикистон аҳамияти стратегӣ дорад, зеро бе онҳо давлатдории миллӣ ва истиқлолияти маънавӣ устувор намемонад.
Зиёиёни тоҷик, муассисаҳои илмӣ ва таълимӣ бояд дар рушди мафкураи миллӣ ва тарғиби арзишҳои фарҳангӣ саҳми худро бештар гузоранд, то ки ҷомеаи тоҷик бо зеҳни бедор ва руҳи миллӣ ба сӯи рушди устувор раҳнамун гардад.
Маҳфуза Комилова,
мудири кафедраи умумидонишгоҳии фарҳаншиносии
Муассисаи давлатии таълимии «Донишгоҳи давлатии
Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров»